Chương 7: Cuốn sổ thiếu ba trang

Ánh sáng Một tuần sau rơi xuống căn nhà của ông Tư Sọ theo cách rất khó chịu: nó không chiếu sáng chỗ cần nhìn, chỉ hắt vào những khe hở bậc thềm đá lún một bên, làm chúng giống như những vết nứt trên da người. Thanh Quang kéo cao cổ áo, bước qua vũng nước gió muối, và nghe tiếng bước chân mình vang lên quá to so với một nơi thế này.

Thanh Quang ngồi rất lâu trên bậc thềm, không làm gì. Trong đầu anh, ngọn đèn hiện lên như một tấm ảnh bị ngâm nước: đường nét vẫn còn, nhưng màu đã trôi hết. Anh biết mình đang trì hoãn. Có những việc, càng hiểu rõ mình phải làm, người ta càng tìm cách đến muộn với nó — như thể thời gian có thể thương lượng được, như thể một cánh cửa đóng lại rồi sẽ tự mở ra nếu mình đứng đủ lâu trước nó. Trong túi áo anh vẫn còn thứ đó, và nó nặng hơn anh tưởng.

Bà Tám Vẹt đứng ở ngưỡng cửa, không vào. Ánh mắt bà ta lướt qua Thanh Quang rồi dừng lại ở cuốn sổ ghi chép trên bàn, và trong khoảnh khắc ấy, có gì đó trong mặt bà ta khép lại như một cánh cửa sổ bị kéo mạnh.

— Anh lại đến đây làm gì? — bà hỏi, giọng không cao, nhưng mỗi chữ đều được đặt xuống cẩn thận.

— Cháu cần hỏi vài chuyện.

— Hỏi. — Bà ta nhắc lại, như đang nếm thử một từ khó chịu. — Ở cái làng này, ai cũng hỏi. Hỏi rồi về. Còn người ở lại thì phải sống với câu trả lời. Điều duy nhất thay đổi là ánh sáng, và ánh sáng thì không bao giờ là bằng chứng.

Thanh Quang cúi xuống, không chạm vào gì. Trên mặt bậc thềm đá lún một bên có một vệt bụi bị xóa đi, rộng chừng hai bàn tay, chạy chéo từ mép trong ra phía cửa. Không phải dấu chân. Không phải vết kéo. Nó giống như có ai đó đã quỳ xuống đây, chống tay, và trượt đi một đoạn. Anh đo bằng đốt ngón tay: bốn mươi phân. Đủ xa để một người ngã, đủ gần để một người tự mình đứng dậy. Cửa hông mở ra hướng gió, then cài từ bên trong.

Thanh Quang nhớ ra một chi tiết nhỏ mà lúc đó anh cho là vô nghĩa: trên bàn có hai cái chén, nhưng chỉ một cái có vết son môi. Cái thứ hai sạch, khô, và được đặt hơi xa — không phải chỗ ngồi của người vừa uống, mà là chỗ ngồi của người chỉ ngồi đó một lúc rồi đứng dậy. Anh nhắm mắt, dựng lại khoảng cách giữa hai cái chén trong đầu, và biết mình vừa tìm được thứ mà mọi lời khai đều bỏ sót: một người thứ ba đã ở trong phòng, và người đó không uống gì cả.

Con đường từ căn nhà của ông Tư Sọ tới quán nước bà Tám dài hơn bản đồ ghi. Nó bị cắt bởi hai cây cầu, một con đê và một đoạn đường đang sửa dở, nơi những viên đá xếp thành hàng chờ ai đó đến xếp tiếp. Thanh Quang đi bộ suốt đoạn ấy, không gọi xe, vì anh cần thời gian để nghĩ và cần cảm giác rằng mình đang tự quyết định tốc độ. Khi tới nơi, trời đã đổi màu, và anh biết mình đã đến muộn đúng như mình muốn. Câu trả lời nằm ở chỗ không ai nghĩ tới: ngay trước mắt.

Ông Sáu Hải chặn Thanh Quang ở giữa đường, không phải để nói chuyện mà để cảnh báo.

— Cậu nên về đi. Chuyện này không có kết thúc tốt đẹp cho ai cả.

— Cháu cần biết sự thật.

— Sự thật. — ông Sáu Hải nhắc lại, giọng như đang nếm một thứ ôi. — Ở đây ai cũng biết sự thật. Biết rõ hơn cậu. Nhưng biết rồi thì làm gì? Cậu có nuôi được gia đình người ta không? Cậu có trả được món nợ người ta vay không? Cậu có đứng ra chịu thay không? Nếu không, thì cái cậu gọi là sự thật chỉ là một món đồ cậu mang về thành phố để kể cho người khác nghe. Anh không tin vào trùng hợp, nhưng anh tin vào việc người ta hay gọi nó như thế.

Tiếng động đến từ phía sau, không lớn, nhưng sai chỗ. Thanh Quang quay lại và thấy cuốn sổ ghi chép đã ở một vị trí khác — không phải anh đặt nó ở đó, và cũng không phải ai trong phòng đặt nó ở đó. Trong khoảnh khắc, mọi thứ trong đầu anh xếp lại theo một trật tự mới, và trật tự ấy khiến anh đứng yên, không dám bước tới, vì bước tới nghĩa là phải tin vào điều mình vừa nghĩ ra.

Thanh Quang quyết định không nói cho ai biết mình đã tìm thấy gì. Không phải để giữ bí mật, mà vì anh cần thêm một ngày. Một ngày để kiểm tra lại, một ngày để chắc rằng mình không dựng lên một câu chuyện chỉ vì nó quá khớp. Anh gói cuốn sổ ghi chép vào giấy, bỏ vào túi áo trong, và tự nhắc mình: nếu ngày mai mọi thứ vẫn khớp, thì đây là sự thật. Nếu có một chỗ lệch, dù nhỏ, thì đây là thứ anh tự tạo ra. Anh biết mình đang tự lừa mình bằng một thời hạn, nhưng đó là cách duy nhất để ngủ được. Có một mùi rất quen mà anh không gọi được tên, và điều đó làm anh khó chịu.

Trước khi đi, Thanh Quang đi một vòng quanh căn nhà của ông Tư Sọ, chậm hơn mọi lần trước. Anh chạm tay vào bậc thềm đá lún một bên, cảm nhận độ ấm còn lại của một ngày nắng, và nhận ra mình đang làm một việc mà trước đây anh cho là vô nghĩa: chào tạm biệt một nơi chốn. Anh không tin đồ vật có linh hồn. Nhưng anh tin rằng con người để lại dấu vết, và dấu vết thì ở lại lâu hơn con người. Anh rút tay về, bước ra cổng, và không quay đầu lại cho tới khi đã ra tới đường lớn. Một sợi chỉ đỏ dài năm phân, đầu bị cháy xém.

Trong tiếng địa phương của vùng này, ngọn đèn không có nghĩa là “bí mật”. Nó có nghĩa là “chỗ nước xoáy” — chỗ mà nếu bạn bơi vào, bạn sẽ bị giữ lại, và nếu bạn cố thoát ra, bạn sẽ bị kéo xuống. Thanh Quang nghĩ tới chữ ấy rất lâu, và hiểu ra vì sao người ta không đặt tên cho nó theo kiểu khác. Một bí mật thì có thể mở. Một chỗ nước xoáy thì không. Trong thùng rác có một chiếc cúc áo bằng xương.

Có những nơi không chịu im. căn nhà của ông Tư Sọ là một nơi như thế. Một tuần sau, dù trời chỉ gió muối, tiếng mưa trên mái ngói vẫn đều đặn vọng lên từ bậc thềm đá lún một bên, như thể bên trong có một cỗ máy không ai tắt được. Thanh Quang đứng cách cửa ba bước, đếm đến mười, rồi mới đẩy cánh cửa ấy ra. Cửa hông mở ra hướng gió, then cài từ bên trong.

Vết thương ở chiếc radio vẫn mở, đài phát thanh đã ngừng phát từ đêm qua đã lên da non, nhưng mỗi khi trời trở gió muối nó lại nhức theo một nhịp riêng, như một thứ đồng hồ cũ. Thanh Quang đặt ngón tay lên đó, cảm nhận hơi nóng dưới lớp vải, và nghĩ tới người đã gây ra nó. Cơn giận không còn nữa — chỉ còn một khoảng trống lạnh, kiểu khoảng trống mà người ta phải lấp bằng công việc, bằng cà phê, bằng bất cứ thứ gì có thể cầm nắm được.

Bà Tám Vẹt rót trà ra hai chiếc chén, đẩy một chiếc về phía Thanh Quang. Động tác chậm, chính xác, như đã làm hàng nghìn lần.

— Người ta nói cậu sắp đi, — bà nói.

— Cháu chưa quyết.

— Chưa quyết là sẽ đi. — Bà nhấc chén lên, không uống. — Ở đây ai cũng biết điều đó. Người ở lại chỉ có một việc: chờ xem ai sẽ là người tiếp theo rời đi, và rời đi theo cách nào.

Thanh Quang không trả lời. Anh nhìn những lá trà lắng dần xuống đáy chén và nghĩ tới ngọn đèn — thứ mà anh vẫn luôn coi là của riêng mình, nhưng có lẽ cả làng này đã sống với nó từ lâu trước anh.

Điều làm Thanh Quang khó chịu không phải là những gì có trong phòng, mà là những gì đã được lấy đi. Không có ảnh. Không có giấy tờ. Không có bất cứ thứ gì ghi lại một cái tên. Một người sống ở đây nhiều năm, và khi chết đi, căn phòng không còn một dấu vết nào cho thấy họ từng có quan hệ với ai. Anh mở ngăn kéo cuối cùng, thấy một lớp bụi phẳng lì, và hiểu ra: có người đã dọn dẹp rất kỹ, nhưng dọn dẹp vào lúc bụi đã kịp lắng. Trên mặt bàn có hai vết cốc, một vết còn ấm. Đây là lần thứ hai trong ngày anh nghe cùng một câu, ở hai nơi khác nhau.

Thanh Quang ngồi xuống, đặt hai tay lên đầu gối, và để ký ức tự mở ra. Đó là Một tuần sau của nhiều năm trước, khi ngọn đèn còn là một câu chuyện người lớn kể cho trẻ con nghe, chứ không phải một thứ có thể xảy ra thật. Anh nhớ giọng người kể, nhớ cách họ dừng lại giữa câu như để đợi ai đó phản đối, và nhớ rằng không ai phản đối. Cả làng đã đồng ý với một điều gì đó từ rất lâu, và cái đồng ý ấy giờ vẫn còn nguyên, chỉ có người đồng ý là đã chết hoặc đã đi.

Khi Thanh Quang quay lại căn nhà của ông Tư Sọ lần cuối trong ngày, anh thấy có người đang đứng ở chỗ anh vẫn đứng. Người đó không quay lại, nhưng nói một câu, rất rõ, như đã biết anh sẽ đến: “Tôi đợi cậu từ hôm qua.” Và giọng nói ấy là giọng của một người mà anh tin rằng đã chết từ nhiều năm trước. Có người đã dọn dẹp rất kỹ, nhưng dọn dẹp cũng để lại dấu vết.