Chương 4: Vết lõm trên tường

Căn nhà của ông Tư Sọ không bao giờ ngủ, kể cả Rạng sáng. Thanh Quang biết điều đó từ những năm còn nhỏ, khi bậc thềm đá lún một bên còn là chỗ trú mưa của lũ trẻ trong xóm. Nhưng đêm nay tiếng mưa trên mái ngói nghe khác — không đều, có lúc tắt hẳn như ai bóp cổ, rồi lại rú lên. Anh đứng lại giữa đường, để mặc mưa rào quất vào lưng, và lắng nghe lần thứ hai. Trên mặt bàn có hai vết cốc, một vết còn ấm. Có một mùi rất quen mà anh không gọi được tên, và điều đó làm anh khó chịu.

Cả đêm Thanh Quang đi đi lại lại trong căn phòng nhỏ, ba bước một lượt, từ cửa sổ tới chỗ treo áo, rồi quay lại. Trên bàn có một cốc nước đã nguội, một tờ giấy trắng, và tấm ảnh cũ đặt nghiêng như ai vừa bỏ xuống vội. Anh không viết gì cả. Anh chỉ sắp xếp lại những gì mình biết, theo thứ tự, rồi phát hiện ra rằng chúng không khớp nhau ở đúng một chỗ — chỗ mà anh không dám nhìn thẳng vào.

Bà Tám Vẹt rót trà ra hai chiếc chén, đẩy một chiếc về phía Thanh Quang. Động tác chậm, chính xác, như đã làm hàng nghìn lần.

— Người ta nói cậu sắp đi, — bà nói.

— Cháu chưa quyết.

— Chưa quyết là sẽ đi. — Bà nhấc chén lên, không uống. — Ở đây ai cũng biết điều đó. Người ở lại chỉ có một việc: chờ xem ai sẽ là người tiếp theo rời đi, và rời đi theo cách nào.

Thanh Quang không trả lời. Anh nhìn những lá trà lắng dần xuống đáy chén và nghĩ tới ngọn đèn — thứ mà anh vẫn luôn coi là của riêng mình, nhưng có lẽ cả làng này đã sống với nó từ lâu trước anh. Mọi thứ đều có thể giải thích, trừ việc vì sao anh vẫn còn đứng đây.

Tấm ảnh cũ nằm ở vị trí không ai đặt nó xuống. Thanh Quang nhìn ba lần mới thấy điều bất thường: mọi thứ trong phòng đều hướng về phía cửa, chỉ riêng nó hướng vào tường. Như thể người cầm nó, trong giây phút cuối, đã quay lưng lại với lối thoát. Anh ngồi im rất lâu, ghi nhớ chi tiết ấy, và tự nhủ: đây là thứ thứ hai trong ngày hôm nay quay lưng lại với cửa.

Thanh Quang ngồi xuống, đặt hai tay lên đầu gối, và để ký ức tự mở ra. Đó là Rạng sáng của nhiều năm trước, khi ngọn đèn còn là một câu chuyện người lớn kể cho trẻ con nghe, chứ không phải một thứ có thể xảy ra thật. Anh nhớ giọng người kể, nhớ cách họ dừng lại giữa câu như để đợi ai đó phản đối, và nhớ rằng không ai phản đối. Cả làng đã đồng ý với một điều gì đó từ rất lâu, và cái đồng ý ấy giờ vẫn còn nguyên, chỉ có người đồng ý là đã chết hoặc đã đi. Anh ghi lại điều đó, không phải để nhớ, mà để khỏi phải nghĩ tiếp.

Thanh Quang đạp xe qua cánh đồng, và gió mưa rào đẩy sau lưng như một bàn tay. Anh đi qua những thửa ruộng đã gặt, qua một cái giếng không còn nắp, qua một ngôi miếu nhỏ có người vừa thắp hương xong — tro còn ấm. Không có gì đáng chú ý. Nhưng khi đến quán nước bà Tám, anh nhận ra mình đã nhớ rõ từng chi tiết trên đường, theo cách người ta chỉ nhớ những gì mình đang cố tránh nghĩ tới. Có những chi tiết nhỏ như thế, và chúng luôn đúng chỗ nhất vào lúc không ai muốn.

Cuộc nói chuyện bắt đầu bằng một câu hỏi lịch sự và kết thúc bằng một câu hỏi không ai muốn trả lời.

— Cô có biết ai đã ở căn nhà của ông Tư Sọ đêm đó không?

ông Sáu Hải nhìn anh rất lâu. — Tôi biết ai đã không ở đó.

— Nghĩa là sao?

— Nghĩa là tôi biết chắc một người không có mặt, vì người đó ở nhà tôi, ăn cơm với tôi, và ngủ lại vì trời mưa. — Bà ta ngừng lại. — Nhưng nếu tôi nói tên người đó, thì cậu sẽ hỏi vì sao người đó ngủ lại nhà tôi. Và tôi không muốn trả lời câu đó. Cậu hiểu chứ? Đôi khi người ta giấu một chuyện nhỏ để khỏi phải kể một chuyện lớn. Bên ngoài, trời đã đổi màu mà không ai trong phòng nhận ra.

Điện thoại rung. Số lạ. Thanh Quang nghe máy, và ở đầu dây bên kia có tiếng thở đều, không nói gì, kéo dài đúng bảy giây rồi tắt. Anh gọi lại — không liên lạc được. Anh nhìn màn hình thêm một lúc, rồi nhận ra điều quan trọng không phải là cuộc gọi, mà là việc người gọi biết lúc nào anh đang ở một mình. Anh bước ra cửa, nhìn xuống đường, và thấy một chiếc xe vừa rời đi, đèn hậu còn đỏ ở cuối ngõ.

Có ba người có thể là hung thủ, và Thanh Quang biết mình chỉ có thể theo một người. Anh chọn người ít khả nghi nhất — không phải vì trực giác, mà vì người đó là người duy nhất không cố gắng tỏ ra vô tội. Anh đã thấy quá nhiều người vô tội diễn quá giỏi, và anh bắt đầu tin rằng ở nơi này, sự vụng về là dấu hiệu đáng tin hơn lời khai hoàn hảo. Anh xé tờ giấy ghi ba cái tên, giữ lại một, và đốt hai mảnh còn lại trong bếp.

Khi Thanh Quang rời đi, trời đã về chiều và căn nhà của ông Tư Sọ đang chuẩn bị cho một đêm khác. Người ta bắt đầu bật đèn, tiếng nồi chảo từ mấy căn bếp vọng ra, và một đứa trẻ chạy qua sân gọi mẹ. Mọi thứ bình thường đến mức anh phải đứng lại một lúc để nhắc mình rằng không có gì bình thường cả. Anh nhìn lại lần cuối, ghi vào trí nhớ hình ảnh ấy — vì anh biết, sau hôm nay, mình sẽ không còn nhìn căn nhà của ông Tư Sọ theo cách này nữa. đôi ủng cao su còn dính bùn đỏ, loại bùn chỉ có ở bãi bồi.

Có một sự thật mà Thanh Quang học được từ nghề của mình: người ta không giấu những gì họ xấu hổ. Họ giấu những gì họ sợ mất. ngọn đèn cũng vậy. Nó tồn tại không phải vì ai đó muốn che đậy, mà vì ai đó tin rằng nếu nó được nói ra, thứ duy nhất còn lại của họ sẽ biến mất. Anh nhìn tấm ảnh cũ trong tay và tự hỏi: nếu mình nói ra, mình sẽ mất gì? Câu trả lời đến nhanh hơn anh muốn. Anh đếm đến mười, rồi đếm lại, và vẫn ra cùng một kết quả.

Ánh sáng Rạng sáng rơi xuống căn nhà của ông Tư Sọ theo cách rất khó chịu: nó không chiếu sáng chỗ cần nhìn, chỉ hắt vào những khe hở bậc thềm đá lún một bên, làm chúng giống như những vết nứt trên da người. Thanh Quang kéo cao cổ áo, bước qua vũng nước mưa rào, và nghe tiếng bước chân mình vang lên quá to so với một nơi thế này. Một sợi chỉ đỏ dài năm phân, đầu bị cháy xém.

Thanh Quang ngồi rất lâu trên bậc thềm, không làm gì. Trong đầu anh, ngọn đèn hiện lên như một tấm ảnh bị ngâm nước: đường nét vẫn còn, nhưng màu đã trôi hết. Anh biết mình đang trì hoãn. Có những việc, càng hiểu rõ mình phải làm, người ta càng tìm cách đến muộn với nó — như thể thời gian có thể thương lượng được, như thể một cánh cửa đóng lại rồi sẽ tự mở ra nếu mình đứng đủ lâu trước nó.

Cuộc nói chuyện diễn ra trong bếp, dưới ánh đèn vàng đục. bà Tám Vẹt vừa nói vừa làm một việc gì đó với tay — lau bàn, xếp bát, đậy nồi — như thể lời nói chỉ là thứ phụ, còn đôi tay mới là thứ đang thật sự kể chuyện.

— Hồi đó khác, — bà nói. — Hồi đó người ta còn tin nhau vì không có lựa chọn nào khác. Bây giờ thì khác. Bây giờ ai cũng có điện thoại, ai cũng có thể gọi cho ai đó ở tận thành phố, và thế là chẳng ai cần tin ai nữa.

— Cô đang nói về ngọn đèn?

Đôi tay bà dừng lại giữa không trung. — Tôi đang nói về tất cả mọi thứ, — bà nói. — Nhưng nếu cậu muốn nghe về ngọn đèn, thì cậu phải ngồi xuống. Câu chuyện đó dài hơn cậu tưởng. Anh tự hỏi nếu mình quay lại đây sau mười năm, chỗ này còn giữ được gì.

Thanh Quang cúi xuống, không chạm vào gì. Trên mặt bậc thềm đá lún một bên có một vệt bụi bị xóa đi, rộng chừng hai bàn tay, chạy chéo từ mép trong ra phía cửa. Không phải dấu chân. Không phải vết kéo. Nó giống như có ai đó đã quỳ xuống đây, chống tay, và trượt đi một đoạn. Anh đo bằng đốt ngón tay: bốn mươi phân. Đủ xa để một người ngã, đủ gần để một người tự mình đứng dậy. Bức ảnh trên tủ bị cắt mất một góc.

Điều Thanh Quang không nói ra, kể cả với chính mình, là anh sợ mình đã hiểu sai từ đầu. Không phải hiểu sai sự việc — sự việc thì rõ. Anh sợ mình hiểu sai người. Một người có thể sống bốn mươi năm bên cạnh một bí mật mà không hề hé một chữ, nếu như người đó tin rằng im lặng là cách thương yêu. Anh đã gặp kiểu thương yêu ấy vài lần trong đời, và lần nào nó cũng để lại một vết sẹo khó giải thích hơn là một vết thương.

Thanh Quang mở cuốn sổ của người đã chết, trang cuối cùng. Ở đó có một danh sách mười hai cái tên, gạch chéo mười một. Cái tên cuối cùng không bị gạch, và bên cạnh nó là một ngày — ngày mai. Anh nhìn chữ ấy, rồi nhìn ra cửa sổ, nơi trời đang sáng dần, và hiểu rằng mình không còn thời gian để làm việc đó một cách chậm rãi nữa.